Inwazje nad wodą

Przełom lata i jesieni to moment gdy najbardziej uwidacznia się obecność obcych gatunków roślin. Nie tylko nad wodą. W miarę rozwoju handlu i komunikacji, zwłaszcza międzykontynentalnej, gatunki występujące niegdyś na ściśle określonym obszarze uległy gwałtownemu przemieszczeniu się w różne krańce świata. Tylko część gatunków zawleczonych lub wprowadzonych umyślnie w nowy region świata może się zaadaptować do nowych warunków. Barierą często nie do przebycia są warunki klimatyczne. „Zdrowe” biocenozy obfitują ponadto w potencjalnych konkurentów, pasożytów i drapieżników mogących ograniczyć ekspansje przybyłego nowego dla regionu gatunku. Z tych i innych powodów, tylko część gatunków obcych może z powodzeniem rozmnażać się w nowym dla siebie miejscu. Te natomiast, które okazują się odporne na nowe uwarunkowania środowiskowe często stają się groźnymi konkurentami dla rodzimych gatunków. Zagrożenie jest tym większe im bardziej zbliżone są warunki klimatyczne miejsca pochodzenia i dotarcia gatunku obcego i gdy rodzimy ekosystem jest zdegradowany. Poniżej przedstawione są jedne z lepiej widocznych gatunków roślin inwazyjnych. Warto mieć jednak na uwadze, że grupa gatunków obcych w naszym kraju jest znacznie szersza i obejmuje organizmy od niemal mikroskopijnych po olbrzymy (niektóre gatunki drzew).

Nawłocie

W Polsce na rodzimą bioróżnorodność mają wpływ dwa gatunki nawłoci pochodzące z Ameryki Północnej. Są to nawłoć kanadyjska i nawłoć późna. Łatwo je rozpoznać po dużych żółtych kwiatostanach. Są to rośliny wysokie, dochodzące do 2m wysokości. Nawłocie te są uprawiane w Europie jako gatunki ozdobne. Nawłocie jednak bardzo łatwo się rozprzestrzeniają – każdy osobnik produkuje tysiące nasion, które łatwo rozprzestrzeniają się za pomocą wiatru. Co więcej, gatunki te rozmnażają się też wegetatywnie przy pomocy kłączy. Duża wysokość pędów i często tworzenie zwartych łanów powoduje wypieranie rodzimych gatunków roślin poprzez ograniczenie dopływu światła, zmianę wilgotności podłoża i struktury gleby (kłącza nawłoci zajmują znaczną powierzchnię), a w dodatku wydzielają do ziemi substancje blokujące wzrost innych roślin. Za zmianą składu gatunkowego roślin idzie również zmiana składu gatunkowego zwierząt. Nie tylko ściśle związanych z konkretnymi gatunkami roślin. Ta zmiana na ogół polega na zubożeniu składu gatunkowego, co wykazano np. dla mrówek.

Ekspansji nawłoci sprzyja zaprzestanie użytkowania ziemi (np. odłogi, rezygnacja z regularnego koszenia i wypasania łąk), ale też zaburzenia polegające na zmianie struktury gleby. Brak regularnych wylewów rzek sprzyja ekspansji tych roślin na tereny nadrzeczne. Potencjał inwazyjny nawłoci umożliwia jej również przynajmniej częściową kolonizacje obszarów naturalnych np. prześwietlonych lasów.

Wiosną na polach i łąkach pozostają łany suchych pędów nawłoci, stanowiących poważne zagrożenie pożarowe.

Nawłocie mają bardzo charakterystyczne żółte kwiatostany. W przypadku intensywnej inwazji tworzą wielohektarowe połacie, w krajobrazie widoczne jako jednolicie żółte powierzchnie.

Nawłocie mają bardzo charakterystyczne żółte kwiatostany. W przypadku intensywnej inwazji tworzą wielohektarowe połacie, w krajobrazie widoczne jako jednolicie żółte powierzchnie.

Niecierpek gruczołowaty

Kwiaty niecierpka gruczołowatego z bliska.

Kwiaty niecierpka gruczołowatego z bliska.

Ta roślina pochodzi z podnóży Himalajów. Do Europy trafiła jako roślina ozdobna i miododajna. Jest to największy z występujących w Polsce niecierpków. Osiąga wysokość ponad 2m i często tworzy zwarte łany, wypierając inne rośliny podobnie jak nawłoć poprzez konkurencje o światło. Ponadto, konkuruje z rodzimymi gatunkami o zapylaczy (niecierpek gruczołowaty jest atrakcyjny dla trzmieli i pszczół). Obecnie rozprzestrzenia się głównie wzdłuż rzek. Jednak chętnie zajmuje również względnie wilgotne łąki (częsty jest np. na łąkach pomiędzy Nowym Targiem i Zakopanem, gdzie tworzy zwarte łany o dużej powierzchni). Niestety, podobnie jak nawłocie roślina jest nadal wysiewana w ogrodach, co ułatwia jej rozprzestrzenianie się.

Niecierpek gruczołowaty wysiany sztucznie w ogródkach działkowych.

Niecierpek gruczołowaty wysiany sztucznie w ogródkach działkowych.

Kolczurka klapowana

Charakterystyczne owoce kolczurki klapowanej.

Charakterystyczne owoce kolczurki klapowanej. Na zdjęciu widoczne są również wąsy czepne.

Jest to roślina występująca w formie pnącza. Podobno jej pochodzenie jest trudne do ustalenia, ale najpewniej pochodzi z Ameryki. Tworzy często zwarte pnącza, które ograniczają dopływ światła do powierzchni ziemi na terenach otwartych. W środowiskach bardziej zacienionych może być groźną konkurencją dla rodzimych roślin pnących się po wyższych przedmiotach np. chmielu. Roślina ta wytwarza bardzo dużo nasion, które łatwo się rozprzestrzeniają. Owoc początkowo przypomina zaokrąglony ogórek. Po jakimś czasie od dojrzewania pozostaje po nim jedynie charakterystyczna siateczkowata struktura.

Nasiona kolczurki klapowanej w siateczkowatej osłonie.

Nasiona kolczurki klapowanej w siateczkowatej osłonie.

Roślina bywa atrakcyjna dla ogrodników, głównie ze względu na szybki wzrost. Inwazji sprzyja nie tylko świadome rozsiewanie przez ogrodników, działkowiczów ale też częste występowanie nad wodami płynącymi i przenoszenie nasion z prądem rzeki. Ponadto, kolczurka chętnie wyrasta na piaszczystych odsypach, ale też na brzegach ze zniszczoną w wyniku regulacji czy odmulania roślinnością.

Kwitnąca kolczurka klapowana nad rzeką Stradomką.

Kwitnąca kolczurka klapowana nad rzeką Stradomką.

Zwarta pokrywa kolczurki potrafi na znacznej powierzchni odciąć innym roślinom dostęp do światła.

Zwarta pokrywa kolczurki potrafi na znacznej powierzchni odciąć innym roślinom dostęp do światła.

Klon jesionolistny

Jest to drzewo, które często występuje też w formie dużego krzewu. Przypomina nieco rodzime gatunki klonów, jednak liście są bardziej podzielone, czym przypominają liście jesionu. Młode gałęzie i pędy są często pokryte szarym nalotem, co sprawia, że często z daleka, również w zimie łatwo zwrócić uwagę na obecność tego gatunku. Jako roślina drzewiasta ma decydujący wpływ na ukształtowanie roślinności (nie tylko nadrzecznej) zmieniając drastycznie skład gatunkowy zbiorowisk roślinnych w których się pojawia. Jak wszystkie klony ma on nasiona z wykształconym skrzydełkiem co ułatwia dyspersje z wiatrem. Niestety, gatunek ten nadal jest sadzony jako roślina ozdobna np. na terenach zieleni miejskiej.

Klon jesionolistny z widocznymi typowymi dla klonów nasionami.

Klon jesionolistny z widocznymi typowymi dla klonów nasionami.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s