Różanka

Różanka to niewielka rybka z rodziny karpiowatych. Kształtem ciała przypomina karasia, jest jednak od niego znacznie mniejsza (pięciocentymetrowe różanki to już bardzo wyrośnięte osobniki). Boki ciała mienią się charakterystyczną smugą, która często ma kolor różowy. Różanka najchętniej występuje w wodach stojących i wolno płynących, a w rzekach (mniejszych i większych ) wybiera na miejsce bytowania fragmenty cieków o wolnym przepływie, dodatkowo porośniętych roślinnością.

Różanka ma bardzo ciekawy cykl rozrodczy. Aby populacja różanki mogła istnieć niezbędne jest występowanie w środowisku małży z rodziny skójkowatych (skójki i szczeżuje). Obecność małży jest niezbędna, gdyż w ich jamie skrzelowej przez pewien czas rozwijają larwy różanek. Wiosną, w trakcie tarła, samica składa za pomocą pokładełka jaja do jamy skrzelowej małża, do którego jedyny dostęp prowadzi przez syfony – struktury służące do wymiany wody w ciele małża (małże pompując wodę zaopatrują skrzela w tlen, a przy tym odżywiają się zawieszoną w wodzie materią organiczną). Po złożeniu jaj, w pobliżu małża samiec uwalnia nasienie, a plemniki są zassane również za pomocą syfonu do jamy skrzelowej gdzie dochodzi do zapłodnienia jaj. Tak skomplikowany cykl życiowy powoduje, że różanka jest rybą bardzo wrażliwą na zmiany środowiskowe. Nawet jeżeli warunki nie przeszkadzają bezpośrednio osobnikom różanki, a prowadzą do zmniejszenia liczebności małży mogą znacząco wpłynąć na populacje tej ryby.

Samica różanki z widocznym pokładełkiem służącym do umieszczania jaj w ciele małża.

Samica różanki z widocznym pokładełkiem służącym do umieszczania jaj w ciele małża.

Różanka jest jeszcze stosunkowo rozpowszechniona na terenie kraju. Mimo to jest gatunkiem chronionym w Polsce. Jest też wymieniona w II Załączniku Dyrektywy Siedliskowej, co oznacza, że dla tego gatunku należy wyznaczać obszary chronione na terenie Unii Europejskiej (Natura 2000).

Ochrona tego gatunku jest jak najbardziej uzasadniona. Po pierwsze dlatego, że bardzo łatwo zaburzyć  naturalne układy środowiska występowania różanki. Np. poprzez zanieczyszczenie wód zmniejsza się liczebność małży, a to prowadzi do ograniczenia możliwości rozrodu różanki. Różne prace hydrotechniczne prowadzą do zubożenia środowiska roślinnego wód, co ogranicza dostępność schronienia. Tzw. odmulanie powoduje zniszczenie nie tylko struktury siedliska, ale też do masowej śmiertelności małży, które giną wysychając w urobku na brzegu cieku. Dodatkowym zagrożeniem może się okazać ekspansja szczeżui chińskiej. Gatunku obcego, który bywa wybierany przez różankę do składania jaj. Szczeżuja chińska posiada jednak mechanizmy pozwalające na usunięcie rybich jaj z jamy skrzelowej co czyni zachowania rozrodcze różanek nieefektywnymi. Ochrona różanki jest zatem sposobem ochrony całego ekosystemu rzecznego lub jego fragmentu.

Zagrzebane w piachu szczeżuje z widocznymi otworami syfonowymi. Przez te otwory do jamy skrzelowej małża samica różanki składa jaj oraz dostają się plemniki.

Zagrzebane w piachu szczeżuje z widocznymi otworami syfonowymi. Przez te otwory do jamy skrzelowej małża samica różanki składa jaja oraz dostają się plemniki.

Starorzecze niewielkiej nizinnej rzeki - przykładowe siedlisko różanki.

Starorzecze niewielkiej nizinnej rzeki – przykładowe siedlisko różanki.

Odmulenie rzeki prowadzi do likwidacji znacznej liczby małży w danym cieku. Dzieje się tak dlatego, że małże występują w najbardziej powierzchniowej warstwie podłoża, która jest podczas takich zabiegów usuwana niemal w całości. Odmulanie niszczy ponadto roślinność dającą schronienie różankom.

Odmulenie rzeki prowadzi do likwidacji znacznej liczby małży w danym cieku. Dzieje się tak dlatego, że małże występują w najbardziej powierzchniowej warstwie podłoża, która jest podczas takich zabiegów usuwana niemal w całości. Odmulanie niszczy ponadto roślinność dającą schronienie różankom.

Jeden z efektów odmulania. Wysychająca na brzegu rzeki skójka.

Jeden z efektów odmulania. Wysychająca na brzegu rzeki skójka.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s