Salamandra

Salamandra plamista spośród krajowych płazów wyróżnia się w sposób szczególny. Darujmy sobie różne mity na jej temat, które nie mają nawet wartości literackiej. Są inne powody, dla których to zwierze gości na Małych rzekach. Salamandra plamista należy do tej samej rodziny co rodzime traszki i większości ogoniastych płazów Europy. W Polsce występuje niemal wyłącznie w górach i na pogórzach, a wszelkie inne informacje o jej występowaniu są zapewne nieprawdziwe i wynikają z fantazji bądź mylenia salamandry z porównywalną pod względem wielkości traszką grzebieniastą. Ta ma plamistość brzusznej strony ciała, nawet trochę przypominającą plamistość salamandry, co ciekawe, bardzo rzadko, zdarzają się osobniki z pomarańczowymi plamami na grzbietowej stronie ciała. W takiej sytuacji pomyłka nieopatrzonego obserwatora jest więcej niż prawdopodobna. Traszki od salamander w przypadku wątpliwości najłatwiej odróżnić po kształcie przekroju ogona, który u osobników przeobrażonych jest wrzecionowaty w porównaniu do okrągłego przekroju ogona salamander.

Salamandra zaskakuje też ekologią i fenologią. Warto zacząć od tego drugiego. Szczyt aktywności godowej salamandry plamistej przypada na późne lato lub jesień, podczas gdy wszystkie pozostałe gatunki odbywają gody najpóźniej latem, a głównie wiosną. Co więcej, do zaplemnienia samicy dochodzi na lądzie (dorosłe samce nie wchodzą do wody) co również jest wśród płazów w naszej części Europy ewenementem. Zaplemniona samica zachodzi w ciążę, która na ogół trwa do najbliższej wiosny (niekiedy nawet do jeszcze następnej). Po stopnieniu śniegu, samice wchodzą do niewielkich górskich cieków, najczęściej ledwo sączących się strumyków, gdzie rodzą całkiem spore larwy zdolne już do odżywiania się. Jeżeli wierzyć niektórym autorom, larwy mogą jeszcze w jajowodach pożerać mniejsze od siebie rodzeństwo. Larwy przeobrażają się najczęściej jeszcze tego samego lata lub jesienią. Warto zauważyć, że również wybór miejsca rozwoju larw odróżnia salamandrę od pozostałych występujących u nas gatunków. Te wybierają do rozrodu najczęściej zbiorniki wody stojącej, wody płynące wyjątkowo. Salamandra natomiast wyjątkowo rodzi larwy w wodach stojących, a jako miejsce rozrodu wybiera małe strumienie.

Larwy przebywają w strumykach zwykle w miejscach o spokojnej wodzie tzw. głęboczkach, które najczęściej są zastoiskami wody przed większymi kamieniami lub na kaskadach powstałych w wyniku osuwania się podłoża, często są to po prostu miniaturowe kotły eworsyjne tuż poniżej niewielkich wodospadów.

Nie sposób przy pisaniu o salamandrze nie wspomnieć o jej charakterystycznym ubarwieniu, na które składa się czarny kolor tła i nieregularne żółte lub pomarańczowe plamy. Rzadko zdarzają się osobniki jednolicie czarne. Powszechnie uważa się, że jest to ubarwienie aposematyczne czyli odstraszające (w skórze salamander są bardzo silne toksyny) i pozwalające unikać choćby zranienia przez drapieżniki. Taki ubarwienie mimo silnych kontrastów prawdopodobnie pełni też funkcję kryptyczną (maskującą). Na ciemnym dnie lasu od czasu do czasu rozjaśnianym np. opadłymi liśćmi salamandrę nie jest łatwo odnaleźć.

Dla ochrony gatunku szczególnie ważne jest zachowanie najmniejszych górskich strumieni oraz ograniczanie fragmentacji siedlisk lądowych poprzez budowy dróg, na których te zwierzęta bardzo często giną. Salamandrom sprzyjają w lesie spore ilości martwego drewna, które stanową schronienie, ale też są środowiskiem życia drobnych bezkręgowców będących pokarmem salamander.

IMG_0016

Typowa plamistość salamandry plamistej.

IMG_0159

Typowe miejsce rozrodu salamandry plamistej – niewielki ciek o zróżnicowanym przepływie wody w korycie. Wiosną samice rodzą larwy, wchodząc na krótko do wody.

IMG_0012

Kilkudniowe larwy salamandry w w górskim potoku, w miejscu o spokojnym przepływie wody. Larwy odżywiają się drobnymi wodnymi bezkręgowcami, ale zdarza się też kanibalizm. Na zdjęciu jest osiem larw.

IMG_0139

Salamandry mają spore zdolności przeciskania się między kamieniami i w stertach drewna. Ta, płoszona wspięła się kilkanaście centymetrów nad ziemię po pionowym pniu jesionu.

IMG_1918

Charakterystyczna plamistość wykształca się już na etapie larwalnym. Jednak kontrastowego ubarwienia salamandry nabierają dopiero w lądowej fazie życia.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s