Kras Staszowski

Jakiś czas temu pisałem o Ostoi Stawiany, jako miejscu szczególnym jeżeli chodzi o wodę i nie tylko. Stawiany to teren, któremu kształt nadały zjawiska krasowe. Bardzo podobny obszar znajduje się w okolicach położonego niedaleko Staszowa. Podobny, bo również powstał dzięki erozji gipsowego podłoża. Różny, bo w przeciwieństwie do Stawian większa część terenu porośnięta jest lasem, ponadto w znacznej części obszaru warstwa nadkładu, czyli tego co na gipsie jest nieco grubsza, toteż i charakter zbiorników jest nieco inny. Na Stawianach, woda wypełniająca zagłębienia: wertepy i leje kontaktuje się z gipsami i detrytycznymi wapieniami mając na ogół odczyn zasadowy, albo mniej kwaśny. W okolicach Staszowa woda widoczna na powierzchni , w większości zbiorników oddzielona jest od gipsów i wapieni m.in. piaskiem. Jej odczyn jest kwaśny.

Wędrówka po krasie Staszowskim jest zdecydowanie ciekawym doznaniem przyrodniczym. Wśród użytkowanego gospodarczo lasu znajdują się oczka wodne i bagienka, gdzie wydaje się, że jednak przyroda ma do powiedzenia więcej. Brzegi są trudno dostępne ze względu na falujące i zdradliwe pło torfowcowe, inaczej zwane trzęsawiskiem (odradzam wchodzenie na nie). Na bagnach zachowuje się martwe drewno, w tym stojące, a tuż przy nich, ze względu na ograniczoną dostępność, drzewa wydają się nieco starsze niż w lesie dookoła. Flora i fauna jest mocno torfowiskowa. Częsta jest czermień błotna, zdarza się rosiczka okrągłolistna. W miejscach nieco przesuszonych rośnie bagno zwyczajne. Na terenie tym można spotkać wiele gatunków ważek, w tym jedną z najrzadszych w Polsce iglicę małą.

Mimo ukrycia gipsów pod warstwą piasku zdarzają się ich odsłonięcia. W jednym z nich można znaleźć nawet małe (naprawdę małe bo głębokie na kilka metrów) jaskinie.

Obszar Krasu Staszowskiego na znacznej powierzchni, podobnie jak Stawiany, objęty jest ochroną w ramach sieci Natura 2000. Mimo to wydaje się, że dzikość miejsca może być podkreślona przez bardziej restrykcyjne formy ochrony. Większe skupiska zbiorników i torfowisk powinny być objęte ochroną rezerwatową, a zbiorniki bardziej izolowane powinny być enklawami tych rezerwatów z solidnym buforem biernej ochrony wokół nich, dla zachowania ich dzikości. Sam obszar Natura 2000 również mógłby być nieco większy.

Ciekawostką jest, że spora aktywność krasowa zlokalizowana jest pod osiedlami Staszowskimi, gdzie zapadanie się pustek krasowych powoduje szkody budowlane. Jest to również nauczka, bo o procesach erozji gipsów wiedziano już przed wybudowaniem stosunkowo nowych osiedli.

Wystarczy pisaniny. Reszta na zdjęciach.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Do wody w wielu zbiornikach Krasu Staszowskiego ciężko się dostać. Tak naprawdę woda jest bliżej niż się wydaje. Znajduje się pod gęstym dywanem torfowców, który faluje gdy próbuje się na niego wejść (pło lub bardziej potocznie, trzęsawisko). Chodzenie po tym pozorującym grunt podłożu może się skończyć utonięciem.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Rosiczka okrągłolistna. Gatunek związany z wilgotnym i kwaśnym podłożem.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Czermień błotna. Można ją spotkać na lądzie, na ple, niekiedy nawet w wodzie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ograniczone możliwości uprawy lasu w najbardziej zabagnionych miejscach powodują, że bywa tu więcej martwego drewna niż w lesie otaczającym. Niestety, bagienka są zbyt małe aby ustrzegły skutecznie pełni naturalności.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bobrek trójlistkowy. Kolejna bagienna roślina.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bagno zwyczajne.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Wnętrze Jaskini Staszowskiej. M.in. poprzez zapadanie się gruntu nad takimi pustkami powstały zbiorniki Krasu Staszowskiego.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Odsłonięcie gipsów szablastych w starym kamieniołomie w Staszowie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Kryształ gipsu z bliska.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s