Z czego składa się rzeka… łacha, odsyp, wyspa

Zanim powstanie tekst o najpłytszych elementach hydromorfologicznych rzeki, który obiecałem w poprzednim artykule, wyjdziemy na chwile na ląd. Tym razem będzie o odsypach i wyspach. Na początek warto uporządkować pewien pojęciowy nieład. Odsypy bywają nazywane różnie, w zależności od tego kto je nazywa, lub z jakiego regionu Polski pochodzi. Zatem, odsyp, odsypisko i łacha to to samo. Czym innym jest już jednak wyspa, a i same odsypy bywają różne.

Wyspę zostawmy na koniec. Nie pamiętam fachowej definicji odsypu, ale jest to element rzeki który powstaje na skutek akumulacji materiału niesionego przez rzekę, który przy średnich i niskich stanach wód wystaje ponad zwierciadło wody. Odsypy można podzielić ze względu na materiał jaki je buduje (piaszczyste, żwirowe, kamieniste) i miejsce gdzie powstają w korycie. Odsypy znajdujące się na środku rzeki, lub blisko brzegu ale obmywane przez wodę z każdej strony do odsypy korytowe. Te, które przylegają do brzegu to odsypy brzegowe. Te z kolei bywają dzielone na po prostu brzegowe, lub meandrowe. Odsypy meandrowe powstają przy wewnętrznym brzegu zakola, jeżeli widzimy odsyp po zewnętrznej stronie zakola w regionie plosa to najpewniej mamy do czynienia z materiałem, który obsunął się do wody w wyniku erozji brzegu. Odsypy, bez względu na to gdzie i z jakiego materiału powstają można też podzielić na utrwalone lub nieutrwalone roślinnością, w zależności od tego ile powierzchni odsypu zajmuje roślinność. W górach, kamieniste i żwirowe odsypy są miejscem tworzenia się cennych przyrodniczo siedlisk – kamieńców.

No i na koniec wyspa. Wyspa w swojej historii mogła być odsypem, jednak jest to zawsze odsyp stary, a o zaklasyfikowaniu go do wyspy decyduje obecna na nim roślinność krzewiasta i drzewiasta. Wyspa ma też wysokość podobną do wysokości brzegów rzeki. Większa wysokość wynika z tego, że akumulację osadów ułatwia roślinność, ponadto niektóre wyspy nie powstają w wyniku sukcesji odsypów, a poprzez wytworzenie bocznych kanałów oddzielających powstałą wyspę od brzegu.

W następnym odcinku jak nic nie pokrzyżuje planów będzie bystrze, rafa i inne urozmaicenia biegu rzeki, a poniżej kilka zdjęć dla zobrazowania problemu.

IMG_0207

Odsyp korytowy zbudowany z grubego żwiru i kamieni.

IMG_1789

Piaszczysty odsyp korytowy utrwalony roślinnością (po lewej) i piaszczysty odsyp brzegowy (po prawej).

IMGP3012

Kamienisty odsyp brzegowy.

IMG_0206

Po lewej odsyp meandrowy. Po prawej, za nim odsyp brzegowy poza meandrem. Po prawej najbliżej brak odsypu jednak może go przypominać obsuwający się do rzeki materiał z erodującego brzegu.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Po prawej wyspa, po lewej odsyp korytowy nieutrwalony roślinnością.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s