Na kamieńcach

To, że nie można wejść do tej samej rzeki wiedzą pewnie wszyscy. Ja zaryzykuję stwierdzenie, że tak naprawdę może być niekiedy trudno stanąć na tym samym brzegu rzeki.

O tym, że rzeka to twór dynamiczny, wie chyba również każdy, kto nad wodą bywał więcej niż przejeżdżając samochodem przez most. Dynamika rzeki w interakcji z rzeźbą terenu i rodzajem podłoża powoduje, że w korycie wykształcają się mniej lub bardziej trwałe elementy, których przegląd już kiedyś zrobiłem w tekstach „Jak płynie rzeka”.

Warto tu sobie przypomnieć pojęcie odsypów (np. sięgając do starszego tekstu), bo w niniejszym tekście to one będą grały główną rolę.

Kamieńce to nic innego jak odsypy zbudowane z kamieni lub układy wielu odsypów, np. połączonych ze sobą odsypów korytowych i meandrowych. Kamieńce występują głównie w rzekach górskich gdzie są podłożem dla tworzenia się siedliska przyrodniczego zarośla wrześni na kamieńcach. Siedlisko te z pewnością można nazwać pionierskim, gdyż powstaje w miejscu gdzie ledwie wytworzyła się warstwa gleby, a rzeka na jakiś czas dała sobie spokój z masowym przenoszeniem otoczaków i innego materiału. Jeżeli koryto rzeki przeniosło się dalej, to siedlisko to może zaniknąć na skutek sukcesji lasu. Jeżeli jednak rzeka wdziera się z powrotem w kawałek lądu, który sama wytworzyła siedlisko może w jednej niemal chwili zniknąć. Jest to, zatem byt bardzo kruchy, a jego obecność w skali np. doliny rzecznej jest właśnie uwarunkowana naturalną dynamiką rzeki, która, mimo, że powoduje czasem niszczenie pionierskiej roślinności, stwarza warunki do jej powstania w innym, zwykle nieodległym miejscu. Warto jeszcze chwilkę pochylić się nad terminem roślinność pionierska. Już podstawówce uczono, że są to głównie mchy i porosty – te jednak trudno znaleźć na kamieńcach, ponieważ rosną zbyt wolno i nie nadążają za dynamiką rzeki. Tu roślinnością pionierską jest głównie roślinność naczyniowa, zdolna wytworzyć solidne zakotwiczenie w postaci korzeni. Same kamieńce za to, jako formy akumulacji powodują urozmaicenie siedliska w obrębie koryta, czego najbardziej wyrafinowaną formą są koryta roztokowe, oraz tworząc małe pseudostarorzecza – mniej lub bardziej odcięte od głównego nurtu rzeki zastoiska wody, funkcjonujące jako miniaturowe jeziorka i stanowiące miejsce rozrodu organizmów, którym zbyt wartki nurt nie za bardzo pasuje.  Zjawiska te są o tyle ważne, że w górach zwykle występuje niedobór wody stojącej, o czym wspominałem przy okazji znaczenia kałuż (patrz tutaj).

Wracając do refleksji z początku tekstu, warto zadbać o to, aby faktycznie stawanie na tym samym brzegu rzeki po wielu latach było nadal rzeczą trudną.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Kamieńce są efektem przenoszenia i gromadzenia przez rzekę mas skalnych. W Polsce występują w rzekach górskich (rzeka Białka).

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Zarośla roślin naczyniowych przyczyniają się do utrwalenia części kamieńców, które w dalszym etapie sukcesji mogą stać się lasem.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dzięki kamieńcom, w obrębie koryta rzeki mogą powstawać zastoiska, gdzie woda płynie bardzo powoli lub stagnuje, co stwarza dogodne siedliska dla organizmów związanych z wodami mniej bystrymi niż górska rzeka.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Przypominająca tamaryszek września jest rośliną związaną z kamieńcami. Poniżej zdjęcia kwiatostanów i owocostanów tego gatunku.

 

 

Advertisements

2 thoughts on “Na kamieńcach

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s